| 12.4.26
|
No Comments
NHẤT THỂ HÓA HAI CHỨC DANH – MỘT BƯỚC ĐI TẤT YẾU
Trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, mọi điều chỉnh về tổ chức bộ máy đều nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả các cơ quan quyền lực nhà nước. Chỉ những thay đổi phản ánh đúng yêu cầu khách quan của việc tổ chức và vận hành quyền lực nhà nước mới có ý nghĩa bền vững.
Việc Quốc hội quyết định nhất thể hóa hai chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch nước do đồng chí Tô Lâm đảm nhiệm cần được nhìn nhận từ bình diện đó – một bước đi xuất phát từ yêu cầu nội tại của quá trình tổ chức lại quyền lực theo hướng ngày càng thống nhất và hiệu quả.
Về phương diện lý luận, mọi hệ thống quyền lực đều đứng trước một bài toán cơ bản: làm thế nào để bảo đảm sự thống nhất giữa định hướng chính trị và tổ chức thực thi. Khi quyền lực bị phân tách thành những cấu phần thiếu gắn kết, quá trình chuyển hóa từ chủ trương đến hành động dễ bị kéo dài, thậm chí sai lệch. Ngược lại, khi quyền lực được tổ chức theo một trục thống nhất, tính nhất quán trong lãnh đạo và hiệu lực trong thực thi được tăng cường. Ở đây, vấn đề không phải là tập trung quyền lực theo nghĩa hình thức, mà là tổ chức quyền lực theo logic hiệu quả.
Từ góc độ đó, nhất thể hóa hai chức danh cao nhất không đơn thuần là sự kiêm nhiệm vị trí, mà là sự điều chỉnh về cấu trúc vận hành quyền lực. Khi vai trò lãnh đạo chính trị và vị trí nguyên thủ quốc gia được đặt trong một chỉnh thể, dòng chảy quyền lực trở nên liền mạch hơn; khoảng cách giữa hoạch định và thực thi được rút ngắn; đồng thời trách nhiệm được quy tụ rõ ràng hơn. Quyền lực trong trường hợp này không chỉ được quy tụ về một đầu mối, mà quan trọng hơn, được tái cấu trúc theo hướng giảm phân tán và tăng hiệu năng vận hành.
Thực tiễn Việt Nam đã cung cấp những kiểm chứng có sức thuyết phục. Trong giai đoạn cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng kiêm nhiệm, mô hình nhất thể hóa đã cho thấy khả năng vận hành ổn định, đặc biệt trong xử lý các vấn đề lớn, phức tạp, đòi hỏi sự tập trung cao về lãnh đạo. Giá trị của mô hình không chỉ nằm ở kết quả cụ thể, mà ở chỗ làm rõ hơn quan hệ giữa quyền lực và trách nhiệm, giữa lãnh đạo và điều hành. Chính thực tiễn đó khẳng định một điều: khi điều kiện chín muồi, việc tổ chức lại quyền lực không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà trở thành yêu cầu tất yếu.
Ở bình diện rộng hơn, kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy xu hướng giảm thiểu sự phân tán trong tổ chức quyền lực nhằm nâng cao hiệu quả quản trị. Dù thể chế và hình thức khác nhau, điểm chung là tìm kiếm sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa vai trò lãnh đạo chính trị và thiết chế đại diện quốc gia. Điều đó phản ánh một quy luật mang tính phổ quát: hiệu quả quản trị không chỉ phụ thuộc vào sự phân công quyền lực, mà phụ thuộc quyết định vào mức độ thống nhất trong tổ chức và vận hành quyền lực.
Trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, áp lực cạnh tranh gia tăng, yêu cầu về tốc độ và chất lượng quyết sách ngày càng cao, một cấu trúc quyền lực phân tán sẽ bộc lộ rõ giới hạn. Ngược lại, một cấu trúc thống nhất, rõ ràng về trách nhiệm sẽ tạo điều kiện để nâng cao năng lực phản ứng chính sách và hiệu quả quản trị quốc gia. Chính trong tương quan đó, tính tất yếu của việc nhất thể hóa không chỉ xuất phát từ lý luận hay thực tiễn riêng lẻ, mà từ tổng hòa các yêu cầu của phát triển.
Trên phương diện đối ngoại, sự thống nhất giữa vai trò lãnh đạo và vị trí nguyên thủ quốc gia góp phần tăng cường tính nhất quán trong thông điệp và hành động, qua đó nâng cao uy tín quốc gia. Ở trong nước, một cấu trúc quyền lực minh bạch về trách nhiệm cũng là điều kiện quan trọng để củng cố niềm tin xã hội – nền tảng của ổn định và phát triển bền vững.
Điều đáng lưu ý là, nhất thể hóa không làm giảm yêu cầu kiểm soát quyền lực, mà ngược lại, đặt ra đòi hỏi cao hơn đối với việc hoàn thiện thể chế kiểm soát. Khi quyền lực được tổ chức theo hướng tinh gọn và thống nhất, các cơ chế minh bạch, trách nhiệm giải trình và giám sát càng phải được thiết kế chặt chẽ và vận hành hiệu quả hơn. Chính sự song hành giữa tập trung và kiểm soát mới tạo nên nền tảng vững chắc của một hệ thống quyền lực hiện đại.
Ở một tầng khái quát cao hơn, có thể thấy rằng, quá trình phát triển của bất kỳ quốc gia nào cũng gắn liền với sự hoàn thiện không ngừng của cơ chế tổ chức quyền lực. Từ phân tán đến tập trung hợp lý, từ chồng chéo đến rõ ràng, từ nhiều đầu mối đến một trục vận hành thống nhất – đó không chỉ là lựa chọn mang tính kỹ thuật, mà là quy luật vận động nội tại của hệ thống quyền lực trong điều kiện phát triển hiện đại. Trong logic đó, nhất thể hóa không đơn thuần là sự thay đổi về hình thức tổ chức, mà là bước điều chỉnh để quyền lực được sắp xếp lại theo hướng hiệu quả hơn, minh bạch hơn và gắn chặt hơn với trách nhiệm. Nói cách khác, đây là quá trình chuyển từ “phân công quyền lực” sang “tổ chức quyền lực một cách tối ưu” – một bước phát triển về chất trong tư duy quản trị quốc gia.
Từ góc nhìn đó, việc nhất thể hóa hai chức danh Tổng Bí thư và Chủ tịch nước không chỉ là một quyết định về tổ chức cán bộ, mà là biểu hiện của sự vận động theo quy luật trong quá trình hoàn thiện cơ chế quyền lực nhà nước. Khi yêu cầu phát triển đã hội tụ, khi thực tiễn đã kiểm nghiệm, thì cải cách không còn là khả năng lựa chọn, mà trở thành tất yếu khách quan. Đây chính là ý nghĩa sâu xa và lâu dài của bước đi này trong tiến trình phát triển của đất nước.
Tg.Trần Bá Thiều
